Əməli yaddaş qurğusu (ingiliscə, Random Access Memory – RAM) – ixtiyari müraciətə malik yaddaş olub,Komputer və digər qurğularda informasiyanin oxunması və yazılmasını təmin edən yaddaş.Komputer söndürüldükdə ƏYQ-də saxlanılan informasiya (verilenler) silinir. Əməli yaddaş kompüterdə iş prosesində lazım olan verilənləri özündə saxlayır. Bu verilənlər həm oxuna, həm də yazıla bilir. Əməli yaddaşa müraciət diskə müraciətdən daha tez olduğundan  informasiyanin oxunması və yazılması xeyli sürətlənir. Əməli yaddaş adlandırılması da onun sürətlə işlədiyindən xəbər verir. Baxmayaraq ki, əməli yaddaşın həcmi disklərin həcmindən müqayisə olunmayacaq dərəcədə azdır, ona müraciət sürətli olduğundan əməli yaddaş kompüterdə əvəzolunmaz bir mikrosxemdir.

Kompüteri yandırdıqda ilk saniyələrdə daimi yaddaşda yazılmış proqramlar vasitəsilə xarici yaddaşda, yəni sərt diskdə saxlanılan əməliyyat sisteminin proqramları əməli yaddaşa yazılır, eləcə də bizim sonradan daxil etdiyimiz verilənlər də əməli yaddaşa yazılır. Lakin işin axırında kompüteri söndürdükdə əməli yaddaşdakılar pozulur. Odur ki, kompüteri söndürməmişdən əvvəl dəyişdirdiyimiz verilənləri xarici yaddaş qurğularında saxlamaq tələb olunur.                                                                

ROM

                                                                                           

Daimi yaddaş (ROM) - enerjidən asılı olmayan yaddaş. Daxili və ya əsas yaddaşın bir hissəsidir. Daimi yaddaşın tutumu əməli yaddaşa nisbətən az olur və istifadəçilər oraya informasiya yaza bilmir. İnformasiya oraya kompyuterin hazırlanması zamanı yazılır və adi hallarda dəyişdirilə bilməz. Orada tez-tez istifadə olunan proqramlar və verilənlər saxlanılır. (məsələn: əməliyyat sisteminin bəzi proqramları. Kompyuterin düzgün işləməsiniyoxlayan proqramlar və s.) Daimi yaddaş enerjidən asılı olmur, yəni kompyuter şəbəkədən çıxarıldıqda oradakı informasiya saxlanılır. 

ROM – daimi yaddaşda yerləşir. ROM çipləri xüsusi əmrlər saxlayır, bu əmrlər birlikdə yerinə yetirilir.

ROM- un daxilində olan əmrlər bunlardır:

• POST (ingiliscə: Power On Self Test) – kompyuter qoşulduqda qurğuların elektrik enerşisinə qoşulmasını yoxlayır;
• CMOS (ingiliscə: Complementary metal-oxide semiconductor) – Fərdi kompyuterlərə xidmət göstərən proqramların işləməsi üçün cari tarix, saat, kompyuterin konfiqurasiyası haqqında müəyyən informasiya lazım olur. Bütün bu verilənlər CMOS-da saxlanılır.
• BIOS (ingiliscə: Basic Input/Output System) – avadanlıqlarla müxtəlif əməliyyatlar aparmaq üçün tətbiq olunur;
• BOOT (yüklənmə) – əməliyyat sistemi ilə bağlı olan əmrlər.

Kompyuter açılarkən mərkəzi prosessor BIOS-a müraciət edir, POST test aparılır, BIOS sistem qurğularını yoxlayır. Test qurtardıqdan sonra prosessor başlayır disklərdə əməliyyat sisteminin yüklənməsi üçün faylları axtarmağa. Kompüter yüklənmə fayllarını tapan kimi əməliyyat sistemi qoşulur və kompüterin üzərində nəzarət tamamilə əməliyyat sisteminə keçir.

Keş yaddaş (ing. cache) — prosessorla əsas yaddaş arasında yerləşən kiçik tutuma və yüksək işləmə sürətinə malik yaddaşdır.

Əməli yaddaşa müraciəti sürətləndirmək, kompüterin məhsuldarlığını artırmaqüçün onlarda xüsusi hazırlanmış yaddaşdan - keş yaddaşdan istifadə edilir. Bütün əsas yaddaşın sürətlə işləyən keş-yaddaş kimi hazırlanması texnoloji cəhətdən çox baha başa gələrdi. Odur ki, iqtisadi cəhətdən kiçik tutuma malik yaddaş sahəsinin sürətinin artırılması əlverişlidir.

kompüterin yaddaşına müraciət edən zaman verilənlər keş-yaddaşdan axtarılır. Buna əsas səbəb odur ki, keş-yaddaşa verilənləri axtarmaq üçün edilən müraciət vaxtı əməli yaddaşa edilən müraciət vaxtından bir neçə dəfə azdır. Keş-yaddaşın tutumu artdıqca kompüterin işləmə sürəti də artmış olur.

Keş-yaddaşın məlumat tutumu

Keş-yaddaşa müraciət vaxtı 50-60 nanosaniyə olur. Keş-yaddaşın məlumat tutumu 128-1024 Kbayt həcmində olur. Keş-yaddaşın özü əsasən iki səviyyəli olur. I səviyyəli keş-yaddaş Level 1 adlanır və mikroprosessorun içərisində olur. II səviyyəli keş-yaddaş Level 2 adlanır və mikroprosessorla əməli yaddaş arasında ana plata üzərində yerləşir. Ana plata üzərində yerləşən CMOS (Complimentary Metal Oxide Semiconductor – metal - oksid - yarımkeçirici) mikrosxemi fərdi kompüterin konfiqurasiyasını, zamanı və tarixi yadda saxlamaq funksiyasını həyata keçirir.

• Keşləmə - tələb olunma ehtimalı daha çox olan informasiyaların surətlərinin çıxarılması və xüsusi qovluqlarda yaddaşda saxlanması deməkdir.

elsen informatika

Disk Yığışdırması (

Disk Cleanup)

Bu məqalə (məmulat, maddə) yoxlama üçün əlavə sitatlara ehtiyac duyur. Lütfən kömək etibarlı mənbələrə sitatları əlavə etmək ilə bu məqaləni (məmulatı, maddəni) yaxşılaşdırır. Unsourced materialına meydan oxuna (etiraz edilə) bilər və uzaqlaşdırıla (yox edilə) bilər. (2013 Mart)
Disk Yığışdırması (Yığışdırılması)
Microsoft Windowsun komponenti
Cleanmgr.png
Windows Vista Diski Cleanup.png-u
Windows 8-də Disk Yığışdırmasının (Yığışdırılmasının) skrinşotu
Təfsilatlar (hissələr)
Tip Disk xidməti ərizəsi (tətbiqi)
Özündə saxlanan (daxil edilən) Windows 98, 2000, MƏN, XP Server 2003 Perspektiv server 2008
Əlaqələndirilən komponentlər
Stolüstü Yığışdırma (Yığışdırılma) Sehrbazı
Disk Yığışdırması (Yığışdırılması) (cleanmgr.exe) kompüterin bərk disklərdə toplayıcısında disk sahəsini azad etmək işləyib hazırlanan Microsoft Windowsa daxil edilən kompüter xidməti utilitidir. Utilit əvvəl axtarır və artıq olan heç bir istifadədən və onda (sonra) lazımsız faylları uzaqlaşdıran (yox edən) fayllar üçün bərk disklərdə toplayıcını analiz edir. Disk Yığışdırmasının (Yığışdırılması) hədəfə aldığı bir neçə müxtəlif fayl kateqoriyası var, nə vaxt ki ilk disk analizini yerinə yetirərək:

Köhnə faylların sıxması (sıxılması)
Müvəqqəti İnternet faylları
Müvəqqəti Windows faylları
Yüklənən proqram faylları
Zibil vedrəsini yenidən işləyin
İstifadə edilməmiş ərizələrin (tətbiqlərin) və ya əlavə (fakultativ, məcburi olmayan) Windows komponentlərinin çıxarılması
Tərtibat sistem jurnalı faylları
Muxtar veb-səhifələr (ehtiyat üçün gizlədilən)
Yuxarıda sadalayın (siyahıya daxil edin), buna baxmayaraq, tam deyildir. Məsələn, 'Müvəqqəti Uzaq Stolüstü faylların və Müvəqqəti Sinxronlaşdıran Faylların Mayı əlavə proqramların Windows əməliyyat sistemi və istifadəsi müəyyən kompüter konfiqurasiyalarının (quruluşlarının), fərqlərin Uzaq İş stolu kimi kimi altında tək görünür. Uzaqlaşdırmağın (yox etməyin) seçimi fəaliyyətsizlik ola bilsin ki məlumatı bəzi (bir qədər, bir neçə) istifadəçi üçün ideal deyildir, necə ki bu seçim qışlamaq üçün uzaqlaşdıra (yox edə) bilər.

Lazımsız faylları uzaqlaşdırmaqdan (yox etməkdən) savayı, istifadəçilər həmçinin yığım vaxtı boyunca giriş əldə etmən sıxmağın seçimi fayllarına malikdir. Bu seçim sistematik sıxma (sıxılma) sxemini təmin edir. Nadir hallarda giriş əldə edilən fayllar disk sahəsini azad etmək üçün sıxılır, nə qədər ki daha sürətli oxuyub-yazma keçid vaxtları üçün işlənmiş fayllar uncompressed-i tez-tez tərk edərək (qoyaraq). Əgər fayl sıxmasından (sıxılmasından) sonra, istifadəçi sıxılmış fayla giriş əldə etmək arzu edir, keçid vaxtları artırıla bilər və sistemə sistemdən dəyişilə bilər. Disk Yığışdırması (Yığışdırılması) hesabında, əlavə (fakultativ, məcburi olmayan) Windows komponentlərinin çıxarılmasından bərk disklərdə toplayıcı yerini (kosmosunu) azad etmək üçün Daha çox Seçimlər hesabı təklifləri əlavə seçimləri, meydana çıxan kateqoriyalara əlavə olaraq proqramları və hamını quraşdırdı, ancaq yeni Sistem Bərpası göstərir və ya Microsoft Windowsun bəzi (bir qədər, bir neçə) versiyasında Kölgə Surəti məlumatı

Drayver

blogspot.com açıq ensiklopediya

Sürücü (ing. Driver)- kompüterin funksiyalarını idarə edən bir növ proqramdır. Bu proqram kompüterin əməli yaddaşı (RAM),video kartı , səs gücləndiriciləri, faksı, internet modemləri, prinetri, Bluettoothu və s. idarə edir. Belə ki, yeni alınmış kompüterə əməliyyat sistemi yüklədikdən sonra dərhal "sürücüləri" yükləmək lazımdır. Sürücülərin hamısı eynitipli deyil, onları yükləməzdən əvvəl əməliyyat sistemini, kompüterin və cihazın markasını düzgün seçmək lazımdır. Əks halda sürücü kompüterlə uzlaşmayacaq.

Sürücülərin xassələri

Adətən sürücülərin həcmi 2-20 MB ararı olur. Sürücülər disklərdə çox yayılsalar da, onları daha çox internetdən yükləyirlər. Sürücünü bir diskdən (original diskdən) başqa diskə (pirat diskə) köçürdükdə sürücü etibarlı olmur. Onları fabriklərdə xüsüsi yerlərdə hazırlayılar. Sürücülər flaş-kartda və kompüterin özündə daha etibarlı olur

faylların arxivləşdirilməsi

Komputerdə gündəlik işlərdə istifadə olunan məlumatları" klassik"sixişdirma formatı .ZİP və ARJ formatlaridir .Son vaxtlar bunlara geniş yayilmiş .RAR da əlavə edilmişdir .Müasir arxivləri yaratmaq və idarə etmə praqramlar vasitələri funkisinal imkanlarına görə fərqlənirlər şBu imkanlar məlumatlarin sadə sixişdırılması sərhədləri aşır və əməliyyat sisteminin standart vasitələrini səmərəli tamamlayır.Bu baxımdan müasir arxivləşdirmə vasitələrini arxiv idarə ediciləriadlandırırlar .

Müasir arxiv idarəedicilərinin yerinə yetirdikləri əsas funkusiyalar aşağıdakılardır.

1. faylları arxivdən cixartmaq
2. yeni arxivləri yaratmaq
3. fayillari mövcüd arxivə əlavə etmək.
4. özü açılan arxiv yaratmaq
5. kicik həcimli disk daşıyıcılarında paylanmış arxivlər yaratmaq
6. arxivlərin sturukturlarını yoxlamaq
7. zədələnmiş arxivlərin tam və ya bir hissəsini bərpa etmək .
8. arxivlərin baxilmasina və icazesiz dəyişdirilməsinə qadağa qoymaq.