Bloq

Bloq

Bloq – (ing. blog — şəbəkə jurnalı və ya hadisələr gündəliyi) fərdi jurnal olub, informasiyanı, fikirləri, şərhləri və müxtəlif tipli hiper əlaqələri özündə toplayan veb-saytdır. İngilis dilindəki "web" və "log" sözlərinin birləşməsindən ‎alınan "weblog" sözlüyünün zamanla təhrif olunmuş formasıdır. Hazırda bloqlar ən güclü Veb 2.0 və yeni media alətlərindən biri hesab olunur. Bloqçu (blogger) – bloq yaradan insandır.

2002-ci ilin noyabr ayında tanınmış sahibkar Devid Sifri tərəfindən bloqlar üçün ilk axtarış sistemi – Technorati yaradıldı. Bloq, əsasən yenidən köhnəyə doğru sıralanmış yazıların və şərhlərin yayımlandığı bir saytdır. Demək ‎olar ki, bloq saytlarındakı şərhlər həmin bloqun əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Şərhlərin sayəsində ‎bloq müəllifi ilə oxuyucular arasında rabitə yaranır. Zaman keçdikcə bloqlarda yazılardan əlavə ‎video, mp3, kiçik chat pəncərəsi və s. Bir çox yeniliklər də mövcud olmağa başlamışdır. ‎

Bloqlar internet istifadəçiləri arasında fikir, məlumat mubadiləsinin artmasında çox əhəmiyyətlidir. ‎Fikir və düşüncələrlə yanaşı bəzi materialların və məlumatların paylanmasında da rol oynayır. ‎Xaricdə bir çox siyasətçilər, dövlət adamları, müğənnilər və cəmiyyətin digər yüksək kateqoriyalarına ‎daxil olan insanlar öz fikir və amallarını, gündəlik həyat tərzlərini öz sevdiklərinə çox vaxt bloqlar ‎vasitəsiylə həyata keçirmişlər.Və daha sonradan isə bloq sistemi yayılaraq hər bir insana öz sözünü ‎deməyə şərait yaratdı. Bloq hər bir kəsə cəmiyyətdə çox fəal olmağa kömək edən vasitələrdən biridir. ‎ Bloqdakı yazıların necəliyi onu yazanın, yəni müəllifinin maraq dairəsinə görə təşkil olunur. Yəni ‎bloglarda hər sahə üzrə yazılar və maraqlı məlumat, materiallara rast gəlmək olar. ‎ Bloqlar əksər vaxtlarda şəxsi olaraq fəaliyyət göstərir, yəni ki, bir tək müəllifə aid olur. Bəzən isə qrup ‎şəklində, bir necə müəllif tərəfindən yazılar yazılır.‎

AdvertisingAgejurnalınınverdiyiməlumatagörə, halhazırda ABŞ-dainternetbloqlarınınaktivoxuyucusayıAmerikanınbütünəhalisinin ¼-ni təşkiledərək 35 milyonuötüb. Bloqlardaolanməlumatlarınoxunmasınaonlarınhərbirihəftədə 3.5 saatvaxtsərfedirki, budaümumiişvaxtınıntəxminən 9%-nitəşkiledir.

Çindəxüsusiqanunilə "anonim" bloqlarınyaradılmasıqadağanolunub. Buqanunagörə, bloqsahibiözlərinələqəbseçəbilərlər, ancaqbağlıolduqlarıserverlərinmüdiriyyətinəəsladlarınıbildirməlidirlər. 

 YaranmaTarixi

Terminkimiblog (weblog) ilkdəfə 1997-ci ilin 17 dekabrında "RobotVisdom" (RobotWisdom) adlıİnternet-gündəlikdəmüəllifCornBerger (JornBarger) tərəfindənişlədilmişdir. Müəllif "İnternet-gündəlik" sözünəanalojiolaraq "loggingtheweb" sözününqısaltmasıolan "weblog" ifadəsiniişlətmişdir. Busözingilisdilindəntərcümədə "şəbəkədəgündəlikyaratmaq" mənasınıifadəedir. Termin 1999-cu ilinaprelində "Peterme" bloqununyaradıcısı PiterMerholz (PeterMerholz) tərəfindəntəhrifolunduvə "weblog" – "bizbloqyaradırıq" kimiifadəedildi. Bunundanəticəsində "toblog" "bloqyaratmaq" ifadəsiyarandıvəbugünkübütünnövİnternet-gündəliklərinəzərdətutanad – "blog" ifadəsiyarandı.

Bloqideyasınınyaranmatarixivəyaradıcısıhaqqındadəqiqfaktlarmövcuddeyil. Bu ideyanın ilk müəllifi kimi üç şəxsin Tim Berners-Linin (Tim Berners-Lee), Castin Hollun (Justin Hall) və Deyv Vaynerin (Dave Winer) adları çəkilir. Bunların hər biri bu və ya digər şəkildə bloqların təşəkkül tapmasında mühüm rol oynamış şəxslər sayılır. ^[2].

Bloqlar yeni kütləvi informasiya vasitəsi kimi

Bloqlar KİV-lərəqabətaparanqüvvəkimiilkdəfəözünü 2001-ci ilin 11 sentyabrında ABŞ-dabaşvermişterrorhadisəsizamanıgöstərəbildi. Nyu-Yorkbloqçularıhadisəbaşverənməkandanoperativmüsahibələralıb, hadisəşahidlərindənfaktlartoplayır, şəkillərçəkir, hadisələrişərhedibbloqlardayerləşdirirdilər^[3].

ABŞ-davəRusiyadabəzibloqlara KİV şəhadətnaməsitəqdimedilir. Rusiyadailkdəfə Livejournal.com bloqsaytının www.ottenki-serogo.livejournal.com [1] səhifəsininmüəllifinə KİV şəhadətnaməsitəqdimolunmuşdur. Verilənlisenziyayaəsasən, bloqçuRusiyaFederasiyasınınqanunvericiliyinəuyğunolanreklamvəxəbərlərləçıxışedəbilər ^[4].

Bloqların KİV kimiqəbulolunmasıbirçoxölkələrdə KİV-ə olantəzyiqlərinbloqlaradaolmasınasəbəbolur. Buməsələ Google və MərkəziAvropaUniversitetinin təşkiletdiyi "Azadlıqdaİnternet 2010" tədbirində (20-22 sentyabr, Budapeşt, Macarıstan) "Hökumətvəbloqçulararasındasiçan-pişikoyunu" başlığıaltındagenişmüzakirəolunub. ^[5]

Bloqların siyasiləşməsi

2000-ci ilin noyabr ayımüstəqiljurnalistJoşMarşalınFloridaştatında ABŞ prezidentliyinəkeçirilmişseçkilərinmübahisəlinəticələrinəqarşı "Floridaböhranı" adıaltındamüzakirələrəhəsrolunmuş "TalkningPointsMemo" (Danışıqlarınqeydi) adlıbloqistifadəyəverməsibloqlarınsiyasiləşməsininbaşlanğıcıhesabolunur.^[6]

Azərbaycanda bloq

HazırdaAzərbaycandaminlərləbloqlaraktivolaraqyazılırvəmütəmadiolaraqyenilənir. Azərbaycandabloqlarınyazılması BarKamp tədbirlərindənsonradahadasürətlənmişdir. BloqçuluqAzərbaycandasürətləinkişafetsədə, ATƏT vəbaşqatəşkilatlarınhesabatlarındabloqçuluqvəmediailəbağlıproblemlərinqalmasıfaktlarınaara-sırarastgəlməkolur. Beləki, Google və MərkəziAvropaUniversitetinin birgətəşkiletdiyi "Azadlıqdaİnternet 2010" adlıtədbirdə (20-22 sentyabr, 2010, Budapeşt, Macarıstan) ATƏT-dənolannümayəndəDunjaMijatovic Azərbaycanda bloqçuluqvəmedianınsıxılmasıbarədəfikirbildirmişdi